Pokrzywa jest jednym z najważniejszych ziół wykorzystywanych tradycyjnie przy osłabieniu organizmu, problemach skórnych oraz osłabionych i wypadających włosach. Zielarze cenią ją nie za jedną konkretną substancję, ale za bardzo bogaty skład liści.

Znajdziemy w nich m.in. żelazo, magnez, wapń i krzem, chlorofil, karotenoidy, witaminy C, K i B2 oraz flawonoidy. Każda z tych grup pełni w organizmie inną funkcję. Żelazo jest potrzebne do wytwarzania hemoglobiny, która rozprowadza tlen do tkanek. Magnez uczestniczy w setkach reakcji zachodzących w komórkach, a krzem jest związany z prawidłową strukturą tkanki łącznej, skóry, włosów i paznokci. To właśnie dlatego pokrzywa od dawna należy do podstawowych ziół wybieranych przy osłabieniu włosów i paznokci oraz pogorszeniu kondycji skóry. W literaturze fitoterapeutycznej wymienia się jej zastosowanie także przy nadmiernym wypadaniu włosów.

Pokrzywa dostarcza również flawonoidów oraz kwasów roślinnych, które pomagają ograniczać stan zapalny i uszkodzenia komórek powodowane przez nadmiar reaktywnych cząsteczek powstających podczas przemiany materii. Ma to znaczenie także dla skóry: przewlekły stan zapalny może nasilać zaczerwienienie, podrażnienie, problemy skórne i tworzyć mniej korzystne środowisko dla prawidłowego funkcjonowania mieszków włosowych. Pokrzywa była dlatego tradycyjnie wykorzystywana także przy trądziku, stanach zapalnych skóry i trudno gojących się zmianach. W opracowaniach fitoterapeutycznych przypisuje się jej również działanie wspomagające regenerację tkanek.

Jej działanie nie ogranicza się jednak do skóry i włosów. Pokrzywa zwiększa wydalanie moczu, a wraz z nim wody i części produktów przemiany materii, dlatego od dawna stosowana jest w zielarstwie w mieszankach przeznaczonych dla nerek i dróg moczowych. Dr Henryk Różański wymienia pokrzywę w klasycznych mieszankach moczopędnych razem m.in. z brzozą i skrzypem. Tradycyjnie traktowano ją więc również jako zioło wspierające naturalne procesy wydalania i „oczyszczania” organizmu.

Pokrzywa ma także bardzo długą historię zewnętrznej pielęgnacji skóry głowy i włosów. Stosowano ją w płukankach, odwarach i wcierkach, szczególnie przy włosach osłabionych, przetłuszczających się, pozbawionych połysku oraz przy problemach skóry głowy. W polskiej fitoterapii pokrzywa od lat pojawia się również w mieszankach łączonych ze skrzypem i brzozą – czyli ziołami, które znalazły się także w naszej kompozycji.

Pokrzywa łączy więc kilka obszarów, na których szczególnie nam zależało przy tworzeniu mieszanki: dostarcza wielu naturalnych składników mineralnych i roślinnych, wspiera pracę dróg moczowych, jest tradycyjnie wykorzystywana przy problemach skórnych, a przede wszystkim od pokoleń pozostaje jednym z podstawowych ziół stosowanych dla wzmocnienia włosów i poprawy kondycji skóry głowy.

Skrzyp to przede wszystkim zioło krzemionkowe. Jego ziele zawiera dużo związków krzemu, a także potas, wapń, mangan i flawonoidy. Krzem jest ważny dla tkanki łącznej – czyli struktur, które odpowiadają m.in. za sprężystość i wytrzymałość skóry oraz prawidłową budowę włosów i paznokci. Dr Henryk Różański zalicza skrzyp do najważniejszych ziół krzemionkowych i opisuje jego zastosowanie właśnie w celu poprawy stanu skóry, włosów i paznokci.

Krzemionka wspiera również regenerację naskórka i tkanki łącznej. To istotne dla skóry głowy, ponieważ mieszek włosowy jest osadzony właśnie w skórze i jego prawidłowe funkcjonowanie zależy od kondycji otaczających go tkanek. Skrzyp jest dlatego od dawna stosowany nie tylko wewnętrznie, ale również w postaci odwarów i płukanek przy osłabionych włosach, podrażnieniach skóry oraz problemach z gojeniem.

Drugim ważnym kierunkiem działania skrzypu jest układ moczowy. Zwiększa ilość wydalanego moczu, dzięki czemu wspomaga usuwanie nadmiaru wody, soli i produktów przemiany materii. Dlatego zielarze wykorzystywali go przy zatrzymywaniu wody, skąpomoczu oraz jako składnik mieszanek wspierających nerki i drogi moczowe.

W naszej mieszance skrzyp pełni więc kilka funkcji jednocześnie: dostarcza związków krzemu ważnych dla skóry i włosów, wspiera regenerację tkanek oraz pracę układu moczowego.

Łopian jest jednym z najbardziej charakterystycznych ziół skórnych i włosowych w tradycyjnym zielarstwie. Do mieszanki wykorzystaliśmy jego korzeń – część rośliny bogatą m.in. w inulinę, kwas chlorogenowy i kawowy oraz poliacetyleny. Zawartość inuliny w korzeniu może być bardzo duża i w zależności od pory zbioru dochodzić nawet do kilkudziesięciu procent.

Inulina jest szczególnym rodzajem węglowodanu, którego człowiek nie trawi w jelicie cienkim. Trafia on dalej do jelita grubego, gdzie może stanowić pożywienie dla korzystnych bakterii jelitowych. Dlatego korzeń łopianu był stosowany również przy spowolnionym trawieniu i problemach z wypróżnianiem. W klasycznej fitoterapii traktowano go ponadto jako zioło moczopędne, napotne i wspierające przemianę materii.

Szczególne miejsce łopian zajmuje jednak w pielęgnacji skóry. Dr Różański opisuje korzeń łopianu jako surowiec wykorzystywany przy stanach zapalnych skóry, wypryskach, trądziku i łuszczycy. Jego przetworom przypisuje działanie przeciwzapalne i przeciwłojotokowe, a poliacetyleny obecne w korzeniu są wiązane z jego działaniem wobec części drobnoustrojów.

A włosy? Łopian ma tutaj bardzo długą historię zastosowania. Odwar, sok, nalewkę i olej łopianowy wcierano w skórę głowy przy wypadaniu włosów i łupieżu. Odwarami płukano również włosy kruche, matowe i pozbawione połysku oraz skórę głowy z wypryskami. W XIX-wiecznej fitoterapii sok ze świeżego korzenia stosowano nawet w kuracjach mających pobudzać wzrost włosów.

Łopian łączy więc jelita, metabolizm, skórę i włosy – dlatego jest jednym z najważniejszych elementów całej mieszanki.

Treść akordeonu

Szałwia jest ziołem niezwykle bogatym w aktywne składniki. Jej liście zawierają olejek eteryczny, kwas rozmarynowy, kwas chlorogenowy i kawowy, flawonoidy oraz dużą ilość garbników. To właśnie połączenie tych substancji odpowiada za jej charakterystyczne działanie ściągające, przeciwzapalne i ograniczające rozwój części bakterii i grzybów.

Szałwia jest szczególnie ceniona przy nadmiernym wydzielaniu potu i łoju. To ważna cecha również dla skóry głowy – nadmierna produkcja sebum może powodować szybkie przetłuszczanie włosów i tworzyć środowisko sprzyjające części problemów skóry. Dr Różański opisuje szałwię jako zioło zmniejszające wydzielanie łoju, łagodzące świąd oraz stany zapalne skóry.

Dlatego napary i wyciągi z szałwii od dawna wykorzystuje się również do włosów i skóry głowy. Płukanki szałwiowe są polecane szczególnie przy włosach szybko przetłuszczających się, a toniki z szałwii stosowano przy skłonności do zapalenia mieszków włosowych.

Szałwia pomaga również w trawieniu. Działa rozkurczowo, ogranicza nadmierną fermentację w przewodzie pokarmowym i powstawanie gazów, dlatego tradycyjnie stosuje się ją przy wzdęciach, uczuciu ciężkości i niestrawności.

W mieszance szałwia odpowiada więc jednocześnie za trawienie, regulację wydzielania łoju oraz działanie skierowane na skórę i środowisko mieszków włosowych.

Liście brzozy zawierają flawonoidy, przede wszystkim hiperozyd, kwercetynę, rutynę i pochodne kemferolu, a także kwasy roślinne, garbniki, saponiny i składniki mineralne. To bardzo bogaty surowiec, który w zielarstwie jest przede wszystkim związany z pracą nerek i naturalnym wydalaniem nadmiaru wody.

Wyciągi z liści brzozy zwiększają wydzielanie moczu, a wraz z nim m.in. sodu i części produktów przemiany materii. Dlatego brzoza jest klasycznym składnikiem mieszanek stosowanych przy zatrzymywaniu wody, obrzękach i dla wsparcia dróg moczowych. Co ciekawe, w tradycyjnych recepturach bardzo często łączono właśnie brzozę, pokrzywę i skrzyp – czyli trzy rośliny obecne również w naszej mieszance.

Flawonoidy i triterpeny brzozy mają również właściwości przeciwzapalne. Dzięki temu brzoza nie ogranicza się jedynie do działania moczopędnego – była stosowana także w kuracjach przeznaczonych dla osób z przewlekłymi problemami skórnymi.

Brzoza ma również silne miejsce w tradycyjnej pielęgnacji włosów. Wody brzozowe, napary i nalewki z liści od dawna wcierano w skórę głowy i wykorzystywano w płukankach do włosów. Szczególnie chętnie łączono ją z pokrzywą oraz innymi ziołami stosowanymi przy osłabionych włosach i problemach skóry głowy.

Brzoza wzmacnia więc w naszej recepturze zarówno część „oczyszczającą” i moczopędną, jak i tradycyjne działanie mieszanki skierowane na skórę i włosy.